Սարդարապատի հուշահամալիր

Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրՍարդարապատի ճակատամարտի վայրում կանգնեցված ճարտարապետական-քանդակագործական համալիր, հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգային թանգարան, որը նվիրված է 1918 թվականին թուրքական կանոնավոր բանակի նկատմամբ հայ ժողովրդի տարած հաղթանակին: Գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Արաքսգյուղի մոտ` Հայաստանի պատմական մայրաքաղաք Արմավիրից 10 կմ հեռավորության վրա։ 1918 թվականին Արմավիր քաղաքի անունը Սարդարապատ էր, որի հետ էլ կապված է հուշահամալիրի անվանումը։ Համալիրի հանդիսավոր բացումը կատարվել է Սարդարապատի ճակատամարտում հայ ժողովրդի հաղթանակի 50-ամյակի կապակցությամբ` 1968 թվականի մայիսին։

Սարդարապատի հուշահամալիրի հեղինակներն են Հայաստանի արվեստի և մշակույթի գործիչներից ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանը, քանդակագործներ Արշամ ՇահինյանըՍամվել Մանասյանը և Արա Հարությունյանը։

Պատմական նշանակությամբ համեմատվում է Ավարայրի ճակատամարտի հետ։

Հուշահամալիրը կառուցվել է անմիջապես ճակատամարտի տեղում` Արաքս գյուղի մոտակայքում, Երևանից 55 կմ (Հայաստանի հին մայրաքաղաք Արմավիր` Հոկտեմբերյան քաղաքից 10 կմ) հեռավորության վրա, այն բարձունքում, որտեղ թաղվել են ճակատամարտի մասնակից հերոսները։

Արմավիրի մարզը, որի տարածքում է գտնվում հուշահամալիրը, Հայաստանի պատմական վայրերից մեկն է. Արմավիրը (մինչև 1932 թվականը Սարդարապատ, 1932 թվականից` Հոկտեմբերյան) Հայաստանի հին մայրաքաղաքներից մեկն է]։ Հնագույն Արմավիրը, ըստ 20-րդ դարում կատարված հնագիտական ​​պեղումների, գտնվում է մ.թ.ա. մոտ IV դարում գոյություն ունեցած ուրարտական ​​Արգիշտիխինիլի քաղաքի տարածքում։

Հուշահամալիրը գտնվում է բարձունքի վրա, որից բացվում է Արաքս գետի և Արարատյան դաշտի տեսարանը` Արարատի գագաթներից մինչեւ Արագած, մինչև Գեղամա լեռնաշղթայի նախալեռներ։ Հնարավոր է տեսնել Սարդարապատի ճակատամարտի ռազմադաշտը, զորքերի տեղակայման և մարտական ​​գործողությունների վարման տարածքը։

Հուշահամալիրի ճարտարապետն է Ռաֆայել Իսրայելյանը, քանդակագործները՝ Արշամ ՇահինյանՍամվել ՄանասյանԱրա Հարությունյան։ Կառուցման վայրն ընտրվել է մեծանուն ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի կողմից։

Հուշահամալիրը բաղկացած է ինքնուրույն ճարտարապետական ​​եւ քանդակագործական կոմպոզիցիաներից, որոնք միասնաբար փոխանցում են հայ ժողովրդի պատմական արժեքները, Սարդարապատի ճակատամարտում տարած հաղթանակի դերի ու նշանակության մասին.

·         սանդուղքներ, որոնք տանում են վերև` ավտոկանգառից դեպի համալիրի հիմնական գոտի և մուտք` երկու կողմերում թևավոր ցուլերի հզոր արձաններով

·         հրապարակներ` թեւավոր ցուլերի, զանգակատան, Սարդարապատի ճակատամարտի եւ ղարաբաղյան պատերազմի հերոսների գերեզմաններ

·         արծիվ-հերոսների ծառուղի

·         կենտրոնական մաս` հուշահամալիրի Հաղթանակի պատի տեսքով խորաքանդակ քանդակագործական կոմպոզիցիա

·         ծառուղիներ, որոնք տանում են թանգարան և հենց թանգարանը

·         լճակներ, զբոսայգիներ, գրասենյակների եւ սննդի կետեր։

Անկրկնելի են թևավոր ցուլերը և վեհասքանչ հաղթական զանգերը։ «Զանգակատունը» (35 մ բարձրությամբ) հանդիսանում է համալիրի հորինվածքի դոմինանտը։ Այն կատարված է նրբին արտիստականությամբ։ Ստեղծագործաբար իմաստավորված է ամեն մի գծիկը, որմնաքանդակների ամեն մի մանրամասը ։

Սարդարապատ հուշահամալիրի թևավոր ցուլերով հրապարակ, կարմիր տուֆ, բարձրությունը 8 մ

Հուշարձանի նախագիծը հիմնված է մի սկզբունքի վրա, որը հաստատվել է դեռևս Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման ժամանակ. «Միայն Աստծուն է եռաչափ պատկերներ ստեղծում, իսկ մարդը պարտավոր է դա հարթության վրա անել»։ Այս տեսլականը կարմիր թելով անցնում է հայկական ճարտարապետության եւ քանդակագործության ողջ քրիստոնեական պատմության միջոցով` արտացոլվելով արվեստի եւ ճարտարապետության, խաչքարերի եւ եկեղեցիների վրա։ Հեղինակներն օգտագործել են ինչպես հին, այնպես էլ ժամանակակից Հայաստանի խորհրդանիշներ, սուրբ եւ դիցաբանական պատկերներ: Համալիրը հիմնականում Արմավիրի կարմիր տուֆով է կառուցված։

«Սարդարապատի ճակատամարտի» հուշահամալիրը հաստատում է հայրենասիրության գաղափարը, հայ ժողովրդի ազգային մշակույթի անմահությունը, նրա ստեղծարար ոգու ուժը։ Հուշահամալիրի քանդակները սերտորեն առնչվում են ճարտարապետական գործի մտահղացման հետ։ Պլաստիկայի հնչեղությունը ողջ ուժով արտացոլված է հատկապես Հաղթանակի հուշապատի վրա։ Հարթաքանդակային կոմպոզիցիաներում ներկայացված են հաղթության հանդիսավոր երգը, կյանքի ու Հայաստանի վերածնունդի հաստատումը։ Հուշապատի բարձրությունը 7 մետր է, եզրերում` 9 մ, իսկ լայնությունը 55 մ։ Պատի կենտրոնում կամարաձև անցում կա, որով Հաղթանակի հուշապատը վիզուալ կերպով միավորում է Հերոս-արծիվների արահետը դեպի թանգարան տանող արահետի և համալիրի այլ կառույցների հետ` միասնական դարձնելով ընդգծում է հուշարձանի և հուշահամալիրի ճարտարապետության ամբողջականությունը։ Պատի ճարտարապետական կոմպոզիցիան ամբողջովին բարելիեֆային տեխնիկայով են կատարված:

Հեռավորությունը Երևանից Սարդարապատ 57կմ

Աշխատանքային օրեր: Ամեն օր բացի երկուշաբթիից

Աշխատանքային ժամեր: 9:30-17:45

Email: info@ethnomuseum.am